φεβ. 2019 _ ο γιάννης νένες στην "athens voice" για το 'μτλγ'

Στις 2 Φεβρουαρίου 2019, ο Γιάννης Νένες δημοσίευσε στην "Athens Voice" εκτενές άρθρο του για το 'μτλγ'. Στο α' μέρος, ρεπορτάζ για την εκδήλωση "open mic" του Σεπτεμβρίου 2018 - στο β', εκτενής συνέντευξη με τον ιδρυτή και επιμελητή του 'μτλγ', Παναγιώτη Ιωαννίδη:

https://www.athensvoice.gr/culture/book/515434_mia-vradia-poiisis-me-anoihto-mikrofono-stin-athina

*

Μια βραδιά «ποίησης με ανοιχτό μικρόφωνο» στην Αθήνα
Και μια συζήτηση με τον Παναγιώτη Ιωαννίδη, δημιουργό του «Με τα λόγια γίνεται»

Γιάννης Νένες

Φωτ.: Θανάσης Καρατζάς

Είναι ωραίο να αναζητάς την ποίηση σε μία πόλη σκληρή σαν την Αθήνα. Δηλαδή, είναι ωραίο να την ανακαλύπτεις σε μικρές, κρυμμένες ίσως, λεπτομέρειες της πόλης. Και ακόμα καλύτερο όταν σκέφτεσαι ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι γύρω σου, μπορεί να κρύβουν μέσα τους μια πλούσια καρδιά γεμάτη ποιήματα, μία φωνή που παίζει με λέξεις και συναισθήματα.

Βέβαια είναι πιθανό και να μην τη βρίσκεις την ποίηση. Πουθενά. Και τότε πληγώνεσαι (και τότε γράφεις τα δικά σου ποιήματα).

Μια χειμωνιάτικη νύχτα προσπάθησα να το αναζητήσω αυτό το πνεύμα, από περιέργεια κι ενδιαφέρον. Παρακολούθησα μια βραδιά με ανοιχτό μικρόφωνο που δόθηκε σε ποιητές, αληθινούς και καθημερινούς, νέους, νεότερους και όχι, «ποιητές εκ του προχείρου» ή επιμελείς και ακριβολόγους, ανθρώπους με χειρόγραφα, διπλωμένα τα ποιήματά τους σε χαρτιά τετραδίου ή Α4.

Ο Παναγιώτης Ιωαννίδης, εμπνευστής και ψυχή της ομάδας ποίησης «Με τα λόγια γίνεται» (μ.τ.λ.γ. για συντομία), επιμελείται τις μηνιαίες ποιητικές τους συναντήσεις με διαφορετικό θέμα κάθε φορά και ενδιαφέροντα αφιερώματα, μία προσπάθεια που γνωρίζει επιτυχία. Στις ποιητικές αναγνώσεις που ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2011 στο «Παραπέρα», εναλλάσσονται είτε αναγνώσεις ποιημάτων από Έλληνες ποιητές διαφορετικών γενιών, είτε ξένη ποίηση που ακούγεται στο πρωτότυπο και στην ελληνική της μετάφραση. Ανάμεσα σε αυτά, παρεμβάλλονται ενίοτε και τιμητικά αφιερώματα: στην Emily Dickinson (2013, 2015), στον Καβάφη πέραν των 154 «αναγνωρισμένων» ποιημάτων του (2013), στον William Carlos Williams (2014), στην Elizabeth Bishop (2015), στον Τάκη Παπατσώνη, στον Robert Duncan, στην Ελένη Βακαλό (2016), στην Marianne Moore, στον Νίκο Εγγονόπουλο και στην Ζωή Καρέλλη (2017), και στον Ezra Pound (2018).

Φέτος, διανύοντας την όγδοη περίοδο, οι συναντήσεις του «μτλγ» θα διαρκέσουν μέχρι τον Απρίλιο του 2019, πάντα στην Ελληνοαμερικανική Ένωση της οδού Μασσαλίας στο Κολωνάκι, με ελεύθερη είσοδο και ώρα έναρξης 19:30.

Η βραδιά “open mic”, είχε αναγνώσεις αδημοσίευτων ποιημάτων από κάθε ποιήτρια και ποιητή με πείρα λιγότερη ή περισσότερη που θα ήθελαν να τα «δοκιμάσουν» διαβάζοντάς τα σε ένα αφοσιωμένο κοινό.
Λίγο νωρίτερα, στην είσοδο του Θεάτρου της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, όσες/οι ενδιαφέρονταν να συμμετάσχουν, μπορούσαν να αναγράψουν το όνομά τους σε πίνακα που είχε αναρτηθεί, για να κατοχυρώσουν μία από τις δώδεκα θέσεις της ελεύθερης ανάγνωσης. Στη βραδιά είχαν επίσης προσκληθεί να διαβάσουν αδημοσίευτα ποιήματά τους οι ποιήτριες Γιάννα Μπούκοβα και Δανάη Σιώζιου.

Μπαίνω.

Στην αίθουσα βασιλεύει μία ηρεμία καθησυχαστική ενώ αρχίζουν να μαζεύονται πρώτοι, κυρίως μεγαλύτεροι σε ηλικία «αναγνώστες των πάντων» με μία φιλολογική ταυτότητα, εμφανή επάνω τους. Αργότερα εμφανίζονται νεότερες παρουσίες, φυσιογνωμίες που νομίζεις ότι έχεις συναντήσει ξανά σε όλα τα βιβλιοπωλεία της Ιπποκράτους, Σκουφά και των πέριξ, να ανοίγουν κρυφά τα βιβλία και να μυρίζουν τις σελίδες τους. Στην είσοδο ο Παναγιώτης Ιωαννίδης καλωσορίζει, ενώ παντού είναι διάχυτη μία σχολαστικότητα, αυτή της Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης, τόσο διαφορετική από τις μέρες του Comicdom Con με το Cosplay. Προσπαθώ να μπω στο κλίμα, να νοιώσω.

Μία ασθμαίνουσα κυρία πλησιάζει και λέει «Έχω γράψει κάποια ποιηματάκια και θα ήθελα να τα διαβάσω». Βεβαίως κυρία μου, γράψτε στον πίνακα το όνομά σας, το όριο είναι 3 λεπτά και μιάμιση σελίδα Α4 για τον καθένα.

Πουθενά στην αίθουσα δεν βλέπω να υπάρχει ούτε ένα λάπτοπ.

Καλωσόρισμα από τον MC-Παναγιώτη Ιωαννίδη, ο οποίος ρυθμίζει το αλάρμ του κινητού του να χτυπάει, διακριτικά, στα 3 λεπτά.

Πρώτη καλεσμένη κυρία. Η Δανάη Σιώζιου, διαβάζει στίχους από το βιβλίο «Ωκεανοί λεμονάδας» που πρόκειται να κυκλοφορήσει, με τρυφερές λέξεις, δάκρυα, παιδική ηλικία και φλερτάρει με σκοτεινές στιγμές: «Εκατομμύρια λαμπερά πόνι / Μου αρέσει να γράφω ποιήματα / γιατί ακούω το θάνατό μου / να απομακρύνεται…».

Ακολουθεί ο κύριος Παναγής Αντωνόπουλος, ένας άνθρωπος με αέρα θάλασσας και ύφος καπετάνιου. Θυμίζει «Μαραμπού» κι έχει οργισμένη φωνή: «Δεν είμαι ποιητής. Δηλώνω λογουργός. Ένα κατηγορώ. Όποιος καταλάβει, κατάλαβε» μας λέει. Στα λόγια του μπλέκονται «Σεφέρια και Ελύτες», ριμάρει Εμπειρίκο με «ψυχή απίκο».

Διακριτικό αλάρμ. Κατεβείτε.

Στο πόντιουμ ανεβαίνει ο Πέτρος Μητρόπουλος. Μοιάζει να βιάζεται, ίσως είναι αγχωμένος. Έχει μοντέρνο ύφος, απαγγέλλει λόγια προς τη Μάνα. Μου αρέσει ένας στίχος του: «Στα προάστια γυναίκες με φτηνά παπούτσια/ σφίγγουν στην αγκαλιά τους παιδιά».

Τερέζα Κουρούκλη. Το κοινό αρχίζει να ζεσταίνεται. Στίχοι για μία μονοκατοικία που κατεδαφίζεται, για «πλάνο προδοσίας», για «γατάκια - ποιήματα που νιαουρίζουν». Κι ένα «Γκρίζο περιστέρι που χτυπάει / το ράμφος του στο τσιμέντο».

Ο Ντενίζ Ουρέμ γίνεται αυτόματα μία καλτ παρουσία. Έχει στιλ σλάκερ, χρησιμοποιεί λέξεις όπως: Θάνατος, γριές, χωριό, σχολείο. Και ριμάρει: «Μπάλα» με «κεφάλα», «νταβραντισμένο» με «μαλακισμένο», τέλος κορυφώνει με τον στίχο: «Πιάνει πνίγει το γατί / με του τσέλου τη χορδή». Θεούλης.

Ακολουθεί ο Πέτρος Φωκιανός, με λόγιο, φοιτητικό λουκ. Θυμάμαι μερικές από τις λέξεις και τους στίχους του: «Κροκάλα. Βαθιά στο αλάτι. Μαχαίρι ο ήλιος, οι φλέβες μου κομμένες. Πούδρα χορεύτρια, σάμπως άλικο φόρεμα. Νοτούρνο: χορεύω με τα ασπρόρουχα». Κλασικός.

Τι παράξενα που εξελίσσεται η βραδιά, πόσο περίεργο είναι, ανά 3 λεπτά, να μπαίνεις στο μυαλό ενός άλλου, ξένου ανθρώπου.

Ακολουθεί η κυρία Δώρα Σταματοπούλου, πιο ώριμη, με λέξεις γνώριμες, τις ακούμε τελευταία πολύ, Παρθενώνες, Θερμοπύλες, φιλότιμο, «θανάσιμα πεσμένο αρχαίο κλέος» και φινάλε με: «Μοιάζεις με ένα ρήγα δίχως στέμμα / τον δόλιο Ιούδα η καρδιά ας θάψει».

Η επόμενη ποιήτρια, Ανδρομάχη Δαμαλά, χρησιμοποιεί δραματικές λέξεις και εικόνες. Κάνει παύσεις… διαβάζει με αποσιωπητικά… Μιλάει για τα «σεντόνια των λυγμών», «…ισοπεδώθηκαν τα όρια της ενοχής…». Φινάλε: «Τρόπαιο το σώμα μου σε παλιωμένο λαβύρινθο».

Η αίθουσα προσηλωμένη, σιωπηλή. Το μόνο που κινείται είναι, διακριτικά, ο φωτογράφος. Και πάλι, ούτε κι αυτός.

Επόμενη, ένα νεαρό κορίτσι με καρό πουκάμισο και ευθύ, θαρραλέο, έξυπνο βλέμμα, η Άννα Μωϋσιάδη. «Δεν είμαι ποιήτρια,» μας λέει στο μικρόφωνο. «Γλωσσού με λένε». Απαγγέλλει με μία σπίθα εσωτερική, μοιάζει σαν να ερμηνεύει. Τη φαντάζομαι σε θεατρική σκηνή ή σε stand-up comedy. Κλείνει με: «Δεν είμαστε καθόλου άθεοι, κυρίες και κύριοι».

Τέλος, η δεύτερη καλεσμένη της βραδιάς, η ποιήτρια Γιάννα Μπούκοβα με καταγωγή από την Βουλγαρία, έχει ένα στέρεο, δομημένο ύφος στις απαγγελίες της, επεξηγεί και μιλάει για τα ποιήματα από το βιβλίο της «Drapetomania» που κυκλοφόρησε πριν λίγες εβδομάδες. Ένα ποίημα για την Αρχιτεκτονική, με σπασμένη προφορά που του ταιριάζει όμορφα: «Είμαστε όλοι καρφιτσωμένοι στο βέλος του χρόνου σαν κούκλες βουντού». Τελειώνοντας, μου μένει ένας στίχος της: «Ζεις για να ταΐζεις τα μαλλιά σου».

Τέλος. Βγαίνουμε έξω, κρύο, νύχτα. Κάπου, κάποιος, αυτή τη στιγμή γράφει ένα ποίημα. Που σε κάποιον, κάποτε, θα το διαβάσει.

*

Ο Παναγιώτης Ιωαννίδης, «με τα δικά του λόγια», λίγες μέρες πριν, με είχε βάλει στο σύμπαν του «μ.τ.λ.γ.»:

«Είμαστε ένα δίκτυο ποιητριών και ποιητών που εξελίσσεται σε μία συντροφιά ομοτέχνων. Το ξεκίνησα εγώ το 2011 επειδή πάντα μου άρεσε να ακούω τους ποιητές και τις ποιήτριες να διαβάζουν τα ποιήματά τους χωρίς μουσικές, χωρίς σκηνοθεσίες, χωρίς φιλολογικό σχολιασμό – μόνο τα ποιήματα με τη φωνή αυτών που τα γράψανε. Κάποιοι ποιητές μπορεί να μη διαβάζουν «καλά», αλλά και πάλι ακούς αυτό που είχε στο νου του κάποιος όταν έγραφε. Ακόμα και μία «μη-θελκτική» ανάγνωση όμως, μπορεί να σε διαφωτίσει ως προς το τι φαντάζεται ηχητικά.
Είχαν προϋπάρξει ανάλογες συναντήσεις ποιητών που διάβαζαν τη δουλειά τους με λίγο εργαστηριακό ύφος (συναντήσεις που διοργάνωνε ο Γιώργος Χαντζής στο Dasein Cafe από το 2006 μέχρι το 2009) και ήταν λίγο πιο κλειστές. Εγώ φανταζόμουνα συναντήσεις ανοιχτές για το κοινό, σαν αυτές που γίνονται σε βρετανικά βιβλιοπωλεία που πηγαίνει εκεί ο συγγραφέας και διαβάζει χωρίς να σχολιάζει κανείς, χωρίς κιθάρες και μουσικά χαλιά από κάτω κλπ. Το να διαβάζουν κάποιοι ηθοποιοί με μουσικό χαλί από κάτω συμβαίνει ακόμα σε κάποιο βαθμό. Υπήρχε η εντύπωση ότι για να αναδειχθεί η ποίηση πρέπει να τη διαβάσει ένας ηθοποιός και να υπάρχει σκηνοθεσία. (Φυσικά πρέπει και οι ηθοποιοί να είναι εξασκημένοι σε αυτό γιατί είναι ένα εντελώς διαφορετικό είδος από το θέατρο).
Έτσι λοιπόν αποφασίστηκε ότι «Με τα λόγια» θα είχαν μόνο τη φωνή των ποιητών ή των μεταφραστών. Εκεί βέβαια φροντίζουμε πάντα να ακούγονται τα ποιήματα και στο πρωτότυπο, πιστεύοντας αυτό που έχουν έτσι κι αλλιώς πει μεγάλοι κριτικοί – ή όπως έγραφε και ο ίδιος ο Έλιοτ «ακόμα και αν δεν καταλαβαίνεις τίποτα, στην καλή ποίηση, το άκουσμα και μόνο κάτι θα σου δώσει».

Πώς γίνεται η επιλογή; Με συζήτηση;

«Η επιλογή γίνεται με βάση τα κριτήριά μου, φωνές που θεωρώ ενδιαφέρουσες. Από την αρχή ήθελα να ακουστούν και φωνές από παλιότερες γενιές που ενδεχομένως δεν ακούγονταν τόσο και οπωσδήποτε νεότερες ποιητικές φωνές. Παρακολουθώ τη σύγχρονη ποίηση, γνωρίζω αυτήν που έχει γραφτεί μέχρι σήμερα και παρακολουθώ αυτήν που γράφεται στα περιοδικά και στα βιβλία που βγαίνουν. Πολλές φορές έχει τύχει να συναντήσω σε ένα περιοδικό ή σε ένα βιβλίο μία νέα φωνή και να επιδιώξω να τους γνωρίσω, να τους προσκαλέσω. Η στενή παρακολούθηση της σημερινής παραγωγής- αυτή είναι η πηγή μου.
Εδώ και 3 χρόνια έχουμε ξεκινήσει και έναν τύπο εκδηλώσεων που είναι σαν μία επανεπίσκεψη παλαιών φωνών, κάνοντας την αρχή με τον Τάκη

Παπατσώνη που είναι ένας πάρα πολύ σημαντικός ποιητής που και στην εποχή του ήταν λίγο «στο πλάι», γιατί ουσιαστικά είναι σύγχρονος με τον Καρυωτάκη. Εμείς τον σκεφτόμαστε δίπλα στον Σεφέρη αλλά η παρέα της γενιάς του ’30 τον περιφρονούσε και ενίοτε και τον λοιδορούσε. Στην αλληλογραφία αναμεταξύ τους τον κορόιδευαν. Για παράδειγμα, δεν χρησιμοποιεί τη δημοτική του Σεφέρη ή του Ελύτη, είναι πολύ «φιλοκαθολικός» αν όχι και καθολικός ο ίδιος.
Έτσι λοιπόν σε αυτές τις βραδιές το ερώτημα ήταν οι σημερινοί ποιητές τι βρίσκουν σε κάποιες παλιές φωνές όπως ο Παπατσώνης, η Ελένη Βακαλό (σημαντικότατη ποιήτρια, γυναίκα εν μέσω πάρα πολλών αντρών που συζητούνται π.χ. ο Καρούζος, ο Παπαδίτσας – την ξέρουν κάποιοι αλλά όχι τόσοι όσο της άξιζε),  η Ζωή Καρέλλη (η ποιήτρια από τη Θεσσαλονίκη που έγραψε το ποίημα “Εγώ η άνθρωπος” που ήταν πολύ πιστή, και έγραφε για τον έρωτα με έναν κάπως λεπτό τρόπο, πολύ αισθησιασμό και βαθιά στοχαστικότητα με μεγάλη μουσικότητα συγχρόνως…)
Οπότε ναι, είναι μία ευκαιρία, αυτές οι εκδηλώσεις – αφιερώματα που γίνονται κάθε Δεκέμβριο (εξ ου και φέτος ήταν «Ο Καρυωτάκης και οι σύγχρονοί του») ενώ τον Μάρτιο έχουμε αμερικανική ποίηση σε νέες μεταφράσεις που φτιάχνονται από ποιητές και ποιήτριες. Φυσικά έχουμε καλούς μεταφραστές αλλά το να είναι και ο ίδιος ο μεταφραστής καλός ποιητής έχει μία παραπάνω αξία.

Ανταπόκριση κοινού;

«Ναι, νομίζω υπάρχει ανταπόκριση αν μπορώ να το πω εγώ ο ίδιος. Αν σκεφτούμε ότι στην πρώτη εκδήλωση τον Δεκέμβριο του ’11 ήταν καμιά 20αριά άτομα και την περασμένη περίοδο κυμάνθηκε ο αριθμός στο κοινό από 60 έως 100. Για λογοτεχνική –και δη, ποιητική – εκδήλωση που δεν είναι παρουσίαση βιβλίου που θα έρθουν όλοι οι φίλοι κλπ., είναι υψηλός αριθμός. Η δε πρώτη φετινή εκδήλωση που έγινε σε μία έκτακτη συνεργασία και με το Γκαίτε και ήταν αφιερωμένη στον Ρίλκε, πάλι είχε παραπάνω από 100 άτομα. Το μεγάλο χιτ ήταν η βραδιά αφιερωμένη στην Ντίκινσον που είχε 200 άτομα την πρώτη φορά.»

Υπάρχει ρεύμα στην Αθήνα αυτή τη στιγμή;

«Νομίζω στην Ελλάδα συνολικά υπάρχουν ενδιαφέρουσες ποιητικές φωνές. Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει κάποιο διακριτό ύφος όπως θα λέγαμε «η πρώτη μεταπολεμική γενιά» ή ο ρομαντισμός. Ή η Αθηναϊκή σχολή. Νομίζω ότι υπάρχει μία πολυφωνία πολύ ενδιαφέρουσα. Είναι μία πολύ καλή περίοδος για την ελληνική ποίηση. Είναι τέτοια η πολυφωνία που είναι δύσκολο να ορίσει κανείς τα είδη. Μία ενδιαφέρουσα προσπάθεια εντοπισμού χαρακτηρισμών έχει κάνει η Μαρία Τοπάλη σε μία ανθολογία που εκδόθηκε πρόσφατα στη Γερμανία στα γερμανικά αλλά αναμένεται και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αντίποδες όπου εκεί έχει εντοπίσει διάφορα χαρακτηριστικά όπως για παράδειγμα, το πώς μιλάνε οι σημερινοί ποιητές για την οικογένεια ή κάποιες γυναίκες ποιήτριες για τη μητρότητα ή το τι μορφή παίρνει η έννοια του πολιτικού που είναι κάτι με το οποίο ασχοληθήκαμε και στο περιοδικό Φάρμακο (Εξαμηνιαίο περιοδικό για τη διερεύνηση του ποιητικού φαινομένου) στο τελευταίο τεύχος.»

Υπάρχουν άνθρωποι στην Αθήνα σήμερα που βάζουν την ποίηση στη ζωή τους; Ποιοι είναι αυτοί που έρχονται στις βραδιές σας;
«Υπάρχει ένας πυρήνας ανθρώπων που έρχεται οποιαδήποτε κι αν είναι η εκδήλωση. Μέσα σ’αυτούς, τουλάχιστον το 50% είναι άνθρωποι που μπορεί να σου λέγανε «προηγουμένως δεν παρακολουθούσα την ποίηση, δεν την καταλάβαινα, νόμιζα ότι δεν μ’ άρεσε, ήρθα για τον ένα ή τον άλλο λόγο κι εδώ ένοιωσα ότι κάτι συμβαίνει» Νομίζω ότι αυτό που συμβαίνει είναι αυτό που κάνει το καλό ποίημα όταν ακουστεί υπό τις καλύτερες συνθήκες μοναχό του, χωρίς στολίδια. Το κοινό που έρχεται είναι πάρα πολύ ανομοιογενές και ηλικιακά και κοινωνικά. Στις βραδιές υπάρχει η δυνατότητα για συζήτηση που δεν εξαντλείται πάντα αλλά ναι, υπάρχει.»

Εσύ προσωπικά βρίσκεις ποίηση στην Αθήνα, στην καθημερινότητα;

«Οπωσδήποτε. Και ως εικόνες και αν κανείς στήνει αυτί και ακούσει πάρα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα. Αν είναι κανείς ανοιχτός και δεκτικός όπως ένας φωτογράφος μπορεί να βρει παντού ενδιαφέροντα πράγματα, έτσι και ένας ποιητής ή ποιήτρια μπορεί από όλες τις περιστάσεις να αντλήσει κάτι ενδιαφέρον. Να γεννήσει ένα ποίημα. Ή που γύρω του να αποκρυσταλλωθεί ένα προϋπάρχον ποίημα…. Ο Ορφέας Απέργης έχει γράψει ποιήματα που έχουν γεννηθεί στην πόλη. Η Μαρία Τοπάλη επίσης. Νεώτεροι ποιητές επίσης, η Παυλίνα Μάρβιν, ο Χρήστος Σιορίκης…
Και η ίδια η πόλη ως τοπίο γεννά ποίηση, ή το τι μπορεί να συμβεί ανάμεσα σε ανθρώπους μέσα στην πόλη ή σημεία της ιστορίας της πόλης ή ένα επεισόδιο. Είναι οι ίδιες πηγές έμπνευσης που μπορεί να έχει ένας οποιοσδήποτε καλλιτέχνης, ζωγράφος, μουσικός, και αυτό είναι πολύ χρήσιμο που το λέμε γιατί είναι πολύ σημαντικό να μη θεωρούμε ότι η ποίηση γράφεται μέσα σε ένα δωμάτιο ή ημίφωτο σαλόνι ή ίσως με χαμηλή μουσική ή μέσα σε έναν ελεφαντοστέινο πύργο. Είναι κι αυτή μία τέχνη και μπορεί να γραφτεί στο δρόμο όπως και στο γραφείο. Και ή έμπνευσή της μπορεί να προκύψει από ο,τιδήποτε είναι μεταμορφώσιμο ως υλικό και μπορεί με λόγια να αποδοθεί με έναν τρόπο που να του προσθέτουν διαστάσεις και αντηχήσεις.»

Μεταφράσεις. Πώς αντιμετωπίζεις ένα ποίημα σε ξένη γλώσσα που έχει τις ιδιαιτερότητές του ακόμα και ηχητικά;

«Προσωπικά, όποτε έχω μεταφράσει, έχω μεταφράσει από αγάπη. Είναι και η επιθυμία να δω, αυτό το ποίημα που μου αρέσει, πώς μπορεί να ακουστεί και στα ελληνικά με τρόπο που να είναι ενδιαφέρων και να μην προδίδει τις στροφές του ποιήματος. Το νόημα μπορείς εύκολα να μην το προδώσεις. Αν κάνεις μία πιστή μετάφραση, κατά γράμμα, το νόημα είναι οκέι, είναι εκεί. Όμως επειδή ακριβώς η ποίηση χρησιμοποιεί και τους ήχους και γενικότερα τη μουσική και το ρυθμό και τους φθόγγους –κι αυτό είναι ένας από τους λόγους αυτών των εκδηλώσεων, να ακουστεί δηλαδή αυτή η διάσταση της ποίησης που την ξεχνάμε συχνά όταν διαβάζουμε μόνοι μας, σιωπηρά. Πώς λοιπόν να μεταφέρεις ένα ποίημα; Νομίζω υπάρχουν τρόποι, κι εκεί είναι πολύ βοηθητική η τέχνη της ποίησης. Ένας ποιητής ή μία ποιήτρια ξέρει τι είδους εργαλεία, για να μην πω τεχνάσματα και τερτίπια διαθέτει για να φτιάξει κάτι. Συνεπώς, βλέποντας το πρωτότυπο, φυσικά δεν θα μπορέσει να μεταφέρει τον ίδιο αριθμό συλλαβών για παράδειγμα ή τα ίδια λογοπαίγνια ή την ίδια ηχητική εντύπωση, αλλά μπορεί να βρει ανάλογα. Πιστεύω όμως ακράδαντα ότι ο μεταφραστής είναι υπηρέτης του πρωτοτύπου. Φυσικά ένας πολύ ευρηματικός υπηρέτης, αλλά πρέπει να υπηρετήσει τον αφέντη με τέτοιον τρόπο ώστε να μείνει ικανοποιημένος ο αφέντης. Μία άλλη εικόνα που νομίζω αποδίδει τη γνώμη μου για τη μετάφραση είναι ο εγγαστρίμυθος – δηλαδή μιλάει το πρωτότυπο από μέσα σου, μέσα από μία φωνή που είναι διαφορετική.»

Πόσο προστατεύει ένας ποιητής το έργο του από τη στιγμή που βγαίνει προς τα έξω;

«Έχει ειπωθεί ότι είναι δυσάρεστο να σε μεταφράζουν σε μία γλώσσα που ξέρεις γιατί μπαίνεις μέσα στην αγωνία να κρίνεις εσύ αν η μετάφραση είναι καλή ή κακή σύμφωνα με τα δικά σου κριτήρια. Στην πραγματικότητα, όντως θα έπρεπε κανείς να εμπιστεύεται τους μεταφραστές με την προϋπόθεση βεβαίως και αυτοί να είναι σοβαροί στην εργασία τους.»

Πόσο γοητευτικό θα είναι να ακούσεις το ποίημά σου σε μία γλώσσα που δεν ξέρεις… Μπορεί να σου γεννήσει άλλου είδους εντυπώσεις και ιδέες… Μου έλεγες πριν, αν κατάλαβα καλά, ότι οι open mic βραδιές είναι κάπως πιο διασκεδαστικές;

«Κυρίως προσφέρουν μεγαλύτερη ποικιλία. Στο εξωτερικό υπάρχουν χώροι όπως το Poetry Café στο Λονδίνο το οποίο, αν δεν κάνω λάθος, ανήκει στην Poetry Society της Αγγλίας – εκεί κάθε Κυριακή απόγευμα, νωρίς, μπορείς να δηλώσεις συμμετοχή και να διαβάσεις την ποίησή σου - εκεί κρατάει πολύ, έως τρεις ώρες.  Και σε ‘μας μπορείς να ακούσεις τα πάντα. Από το κοινό, αντιδράσεις ηχηρές δεν έχουμε. Υπάρχει και μία διακριτικότητα. Δεν είναι σαν τα slam που είναι κάτι πιο φασαριόζικο. Σίγουρα, μετά το πέρας των αναγνώσεων θα δεις ανθρώπους να προσεγγίζουν κάποιον που τους άρεσε το ποίημά του για να μιλήσουν.
Από τους εκδότες δεν υπάρχει κάποιο ενδιαφέρον για αυτές τις βραδιές. Υπάρχουν εκδότες που εκδίδουν βιβλία ποίησης αλλά δυστυχώς στην ποίηση, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι στην πεζογραφία, στην Ελλάδα δεν γίνεται η διάκριση μεταξύ των εκδόσεων που είναι ιδίοις αναλώμασι –που έχει πληρώσει ο ίδιος ο συγγραφέας- και των εκδόσεων όπου ο εκδότης έχει σκεφτεί ότι αυτό το βιβλίο θέλω να το έχω στον κατάλογό μου οπότε αναλαμβάνω τα έξοδα και τα κέρδη αν υπάρξουν. Ή έστω το ρεφάρισμα. Αυτή η διάκριση δεν υπάρχει κι αυτό, νομίζω, δεν κάνει καλό στην λογοτεχνία ούτε καν στους ίδιους τους εκδότες μακροπρόθεσμα.»

Η συνέχεια του «μ.τ.λ.γ.»;

«Τον Φεβρουάριο θα έχουμε τη συνάντηση δύο ποιητών – πάντα είναι ένα ζευγάρι που και αυτοί κάνουνε τις ποιητικές τους αυτο-προσωπογραφίες και μπορεί να διαβάσουν ποιήματα ο ένας του αλλουνού, να κάνουν άλλου είδους παιχνίδι. Εκεί έχει διαμορφωθεί μία μεγάλη ποικιλία εκδηλώσεων επειδή δίνεται το εν λευκώ στους δύο που συμμετέχουν να διαμορφώσουν την εκδήλωση όπως επιθυμούν. Έχει προκύψει να μπορεί να είναι από ένα «πινγκ πονγκ» μέχρι μία απλή ανάγνωση μισό-μισό. Έχουν γίνει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα. Αυτή τη φορά θα διαβάζουν ο Αλέκος Λούντζης και ο Μάριος Χατζηπροκοπίου. Τον Μάρτιο έχουμε το αφιέρωμα στην αμερικανική ποίηση, φέτος είναι η σειρά του Ρόμπερτ Φροστ και τον Απρίλιο θα κλείσουμε με μία άλλη εκδήλωση όπου ο Παντελής Μπουκάλας, ποιητής, κριτικός και μελετητής δεινός του δημοτικού τραγουδιού, επιλέγοντας από τα δημοτικά τραγούδια έχει αναλάβει το «καθήκον» να εντοπίσει και να μας δείξει τι από το δημοτικό τραγούδι παραμένει σήμερα ενεργό και εναργές ως ποίηση. Και αυτό, ας πούμε ότι ανήκει σε μιάν άλλη υποκατηγορία – επί αρκετά χρόνια είχαμε και την ενδογλωσσική μετάφραση: παρουσιάζονταν αφιερώματα στην αρχαία ελληνική ποίηση και στις μεταφράσεις της. Έτσι κλείνει λοιπόν η χρονιά, με το δημοτικό τραγούδι ως ποίηση σήμερα.»

Και η δική σου ανταμοιβή από όλα αυτά;

«Η απόλαυση να βλέπω ανθρώπους να απολαμβάνουν την ποίηση όσο κι εγώ, όσο κι εμείς που τη διαβάζουμε περισσότερο ή τη γράφουμε. Το μοίρασμα και η έμφαση στην ακροαματική

απόλαυση δημιουργεί και ένα αίσθημα κοινωνίας. Είναι όπως όταν πάμε σε μία συναυλία, δεν ακούς το δίσκο στο σπίτι σου, μπορεί οι συνθήκες στη συναυλία μουσικά και ακουστικά να μην είναι τόσο καλές όσο το hi-fi στο σαλόνι σου. Εκεί επειδή είσαι με άλλους δημιουργείται μία άλλη συνθήκη και αυτό συμβαίνει στο «μ.τ.λ.γ.», το νοιώθεις να συμβαίνει ως ατμόσφαιρα.»

*

Αναδημοσίευση από : https://www.athensvoice.gr/culture/book/515434_mia-vradia-poiisis-me-anoihto-mikrofono-stin-athina

νοέ. 2017 _ 'εμείς λέμε, με τα λόγια γίνεται!" / η μαρία τοπάλη για το 'μτλγ' στην "καθημερινή"

Μια συνέντευξη του ιδρυτή και επιμελητή τού 'μτλγ' Παναγιώτη Ιωαννίδη στην Μαρία Τοπάλη, για την "Καθημερινή", 20.11.2017: https://www.kathimerini.gr/935028/article/politismos/vivlio/emeis-leme-me-ta-logia-ginetai

«Εμείς λέμε, με τα λόγια γίνεται!»

Μαρία Τοπάλη

Όλα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2011 σε ένα καφέ-μπαρ της οδού Φερρών, με καπνό και φασαρία, συνεχίστηκαν όμως έκτοτε αδιάλειπτα, στο θέατρο της Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης, στην οδό Μασσαλίας. Η Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων (Σταθμός Λαρίσης) αλλά και η έκθεση GR80s (Γκάζι) φιλοξένησαν, επίσης, εκτάκτως το «Με τα λόγια γίνεται» [μτλγ], όπως τιτλοφορούνται οι ποιητικές συναντήσεις που διοργανώνει ο ποιητής Παναγιώτης Ιωαννίδης (1967). Κομίζοντας νέα ήθη στον τρόπο που παρουσιάζεται η ποίηση, ελληνική και μεταφρασμένη, παλαιά και νέα, ο Ιωαννίδης και οι συνοδοιπόροι του δίνουν έμφαση στη φωνή, στην ενσώματη παρουσία του απαγγέλλοντος, με προσεχτική οργάνωση της ροής από την οποία δε λείπουν τα σκηνοθετικά ευρήματα, και αυστηρή τήρηση του χρόνου. Ποιητές και ποιήτριες, μεταφραστές και μεταφράστριες, δοκιμάζουν προσκεκλημένοι του [μτλγ] τις δυνάμεις και τη φαντασία τους ενώπιον ετερόκλητου κοινού, που πρέπει να κερδηθεί. Ακόμη και πρώτες εκτελέσεις μουσικών έργων, όπως η μελοποίηση ποιημάτων της Έμιλυ Ντίκινσον από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, προσφέρονται με ελεύθερη είσοδο σε ένα ακροατήριο που, αργά αλλά σταθερά, συγκροτείται για λογαριασμό της ποίησης ως δημόσιου, ζωντανού συμβάντος. Με αφορμή την 7η περίοδο του [μτλγ], που εγκαινιάζεται στις 20 Νοεμβρίου, συζητάμε με τον εμπνευστή και διοργανωτή του εγχειρήματος για τη στόχευση, την εμπειρία και τον μελλοντικό σχεδιασμό του καινοτόμου θεσμού.

Πώς προέκυψε ο τίτλος "Με τα λόγια (γίνεται)";

Τον Δεκέμβριο του 2011, έπρεπε να βρεθεί ένας τίτλος για τις εκδηλώσεις που ήδη στόχευαν στη συνέπεια και τη συνέχεια. Επειδή, αφενός, σκοπός ήταν να ακούγονται τα ποιήματα, οι λέξεις των ποιημάτων, χωρίς φιλολογικές ερμηνείες και σχολιασμό, από αυτές και αυτούς που τα γράφουν ή τα μεταφράζουν, κι επειδή, αφετέρου, συνηθίζουμε να λέμε ότι «με τα λόγια, τίποτα δεν γίνεται», σκέφτηκα να ανατρέψουμε αυτήν τη συνήθη φράση και να πούμε: «με τα λόγια, γίνεται!». Το «γίνεται»σε παρένθεση, γιατί το βάρος πέφτει στα "λόγια". Πρόκειται, λοιπόν, για συναντήσεις με τις λέξεις, και τους ανθρώπους που τις γράφουν ή τις αγαπούν.

Ο τίτλος αυτός κρύβει, μαζί με την «ανατροπή» που περιγράψατε, και μιαν άποψη; Μια πολεμική;

Πιθανώς, αλλά ο νους μου πήγε κυρίως στο ερώτημα «πώς φτιάχνεται το ποίημα;». Το ποίημα φτιάχνεται με λέξεις και όχι με ιδέες ή, απλώς, με μια γενική σύλληψη. Και οι λέξεις είναι κάτι απτό, είναι σχεδόν πράγμα, γιατί έχουν και ήχο, δεν είναι μόνον αποτύπωση έννοιας. Αυτή την άποψη προσπαθούμε να πραγματώνουμε στο [μτλγ].

Το [μτλγ] ξεκινά στις 20 Νοεμβρίου την 7η χρονιά του. Έχετε οδηγηθεί σε κάποια συμπεράσματα;

Η βασική σύλληψη των συναντήσεων αυτών ήταν δισχιδής: δηλαδή, συναντήσεις ποιητών και ποιητριών είτε διαφορετικής γενιάς, είτε διαφορετικών τρόπων, ώστε να μπορεί να προκύψει κάποιος διάλογος∙ αλλά και συναντήσεις πρωτότυπων ποιημάτων με τις μεταφράσεις τους. Αυτή η βασική σύλληψη δεν έχει μεταβληθεί και νομίζω πως καρποφορεί. Δεν είναι σπάνιο ν’ ακούμε ανθρώπους που παρακολούθησαν μιαν εκδήλωση του [μτλγ] να λένε: «Τί ωραία που ήταν, – για μένα που δεν καταλαβαίνω από ποίηση∙ θα ξανάρθω». Το «δεν καταλαβαίνω, δε διαβάζω ποίηση, αλλά μου άρεσε, θα ξανάρθω», είναι το ενθαρρυντικότερο σχόλιο για αυτήν τη συλλογική προσπάθεια. Αυτό που, ίσως, έχει αλλάξει στην πορεία, είναι μια εντονότερη προσπάθεια να ακούγονται νέες φωνές, είτε πραγματικά νέες, δηλαδή πρόσφατα εμφανισθείσες, είτε παλαιότερες που κάπως έχουμε παραμελήσει. Ως προς τις πρόσφατες φωνές, στις εκδηλώσεις όπου υπάρχουν νεώτερες ποιήτριες και ποιητές, το να βρεις μια φωνή που θα ταιριάξει με μιαν άλλη, ακόμη κι αν δεν έχει ακόμα εκδώσει βιβλίο, είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ενασχόληση που απαιτεί κάποια προσπάθεια. Εξίσου ενδιαφέρουσα, όμως, είναι και η αναδίφηση, η εκ νέου μελέτη παλαιότερων φωνών, για την ανάδειξη κάποιων που δεν ανήκουν με τόσο προφανή τρόπο στον κανόνα, όπως, π.χ., τις προηγούμενες χρονιές, ο Παπατσώνης και η Βακαλό – ή, φέτος, στις 13 Δεκεμβρίου, η Ζωή Καρέλλη.

Θεωρείτε ότι η προφορική παρουσίαση, η απαγγελία, συμβάλλει σε μια διαφορετική πρόσληψη της ποίησης;

Το πιστεύω βαθύτατα. Νομίζω ότι η μουσική διάσταση της ποίησης –κι ας μη φοβηθούμε τον όρο– είναι βασική, και συστατική της γένεσής της. Συνεπώς, όταν ακούγεται η ποίηση, πραγματώνεται αυτή ακριβώς η διάστασή της: οι φθόγγοι και ο ρυθμός. Κύρια, λοιπόν, επιδίωξη του [μτλγ] ήταν και παραμένει η ηχητική πραγμάτωση της ποίησης, καθώς επίσης το να φαίνεται η σχέση της εκφοράς με το ανθρώπινο σώμα, ιδίως το σώμα αυτών που την έγραψαν – δεν έχει τόση σημασία πόσο καλά διαβάζουν. Και μιας και το σώμα περιλαμβάνει το νου, η επιδίωξη αυτή συμβαδίζει με την αντίληψη για τα ποιήματα ως πράγματα, για την υλικότητα των ποιημάτων: δια των λέξεων, δια των ήχων και δια των σωμάτων που τα εκφέρουν.

Έχουν μεσολαβήσει αρκετές δεκαετίες που αυτή η διάσταση είχε σχεδόν εκλείψει. Εμείς -το λέω καθώς είμαστε λίγο-πολύ και ίδια γενιά- έχουμε μεγαλώσει σχεδόν χωρίς απαγγελίες και σίγουρα χωρίς να υπάρχει έμφαση σε αυτές. Ποιά είναι η γενεαλογία του [μτλγ];

Η απαγγελία είχε ανατεθεί κατά κύριο λόγο στους ηθοποιούς, κατά προτίμηση δε με συνοδεία μουσικής η οποία ακουγόταν «κάτω» από το ποίημα, μιας και θεωρούνταν ότι το ποίημα δεν αρκούσε από μόνο του (!) για να τραβήξει το ενδιαφέρον. Αφήνω ασχολίαστη την χρήση μιας τέχνης ως «χαλί» για μιαν άλλη τέχνη. Και μένω στο ότι ένας ηθοποιός, για να διαβάσει σωστά ένα ποίημα, πρέπει να έχει ασκηθεί ειδικά σε αυτό, όπως συμβαίνει π.χ. στη Σουηδία - αλλά όχι κατ’ ανάγκην στη χώρα μας. Όσο για την καταγωγή τού [μτλγ]: δεν προήλθε, φυσικά, από παρθενογένεση. Προέκυψε αφενός από την εμπειρία μου βιβλιοπαρουσιάσεων στη Βρετανία, όπου ποιητές και πεζογράφοι διαβάζουν ενώπιον κοινού, χωρίς άλλο σχολιασμό – ή, το πολύ-πολύ, να πουν κάτι οι ίδιοι. Αφετέρου, από την ιδιαίτερη εμπειρία των συναντήσεων στο καφέ "Νταζάιν", που οργάνωνε ο ποιητής Γιώργος Χαντζής την περίοδο 2006-2009. Αυτές οι αναγνώσεις είχαν μεν έναν χαρακτήρα εργαστηρίου που απευθυνόταν κυρίως σε ποιητές και ποιήτριες, αλλά έδιναν επίσης έμφαση στην προφορική ανάδειξη του ποιήματος. Όταν έληξαν, μου έλειψαν. Και σκέφτηκα πως –καθώς άρχιζε μάλιστα η κρίση να δείχνει τα δόντια της – ήταν καιρός να δοκιμάσουμε κάτι ανάλογο, απευθύνοντάς το, ωστόσο, σε ένα όσο γίνεται ευρύτερο κοινό.

Θεωρείτε ότι είναι σημαντικό να έρχεται κανείς σε επαφή με την ξένη ποίηση;

Η μετάφραση είναι, άλλωστε, "πυλώνας" του [μτλγ]. Και φροντίζετε πάντα να ακούγεται, ει δυνατόν, και το πρωτότυπο. Πράγματι, η μετάφραση της ποίησης είναι βασική μέριμνα του [μτλγ]. Επιδιώκουμε να ακούγονται και τα πρωτότυπα, και καλές μεταφράσεις. Η ποίηση είναι κι αυτή μια τέχνη που δεν ασκείται μόνο στην Ελλάδα, και το να ξέρουμε τί συμβαίνει ή έχει συμβεί και σε άλλες γλώσσες, ανοίγει ορίζοντες. Βοηθά τους σύγχρονους ποιητές και ποιήτριες και είναι, ελπίζω, απολαυστικό και για τους ανθρώπους που ακούν. Η μεγαλύτερη, μέχρι στιγμής, «επιτυχία» –από πλευράς προσέλευσης– ήταν το αφιέρωμα στην 'Εμιλυ Ντίκινσον, που συγκέντρωσε περί τα 200 άτομα τον Μάρτιο του 2013. Πολύ πετυχημένες όμως από την ίδια άποψη υπήρξαν και οι εκδηλώσεις για τα τέσσερα (ελληνικά) βιβλία της Κατοχής, τον Δεκέμβριο του 2014 (με αφορμή τα 70 χρόνια από την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, 14 σύγχρονοι ποιητές και ποιήτριες, επέλεξαν και διάβασαν από τα βιβλία Αμοργός του Νίκου Γκάτσου, Μπολιβάρ του Νίκου Εγγονόπουλου, Ursa Minor του Τάκη Παπατσώνη και Ακριτικά του Άγγελου Σικελιανού), καθώς και τα αφιερώματα στον Παπατσώνη, και στη Βακαλό.

Επειδή ακριβώς κάνετε αυτόν το συνδυασμό παλαιότερων και νεώτερων ποιητών, έχετε παρατηρήσει διαφορές ανάμεσα στις «γενιές» στην «προφορική και μέσα από το σώμα» παρουσίαση της ποίησης;

Ενδιαφέρουσα και δύσκολη να απαντηθεί ερώτηση. Περισσότερο ο νους μου πάει στην προθυμία τού να υπάρξει μια συνύπαρξη δυο φωνών και στον διάλογο που μπορεί να αναπτυχθεί ανάμεσά τους. Νομίζω, λοιπόν, ότι, για λόγους απολύτως κατανοητούς - την πυκνότερη παρουσία σε εκδηλώσεις κάποιων μεγαλύτερων ή, ίσως, και την κάποια συνεπαγόμενη κόπωση- οι νεώτερες και οι νεώτεροι πιο εύκολα χρησιμοποιούν τις δυνατότητες που δίνει η ταυτόχρονη παρουσία δύο ομοτέχνων, π.χ. στο να διαβάσουν ποιήματα ο ένας του άλλου, να συζητήσουν μεταξύ τους, να εναλλαχθούν οι φωνές τους.

Έχουμε αποφύγει ως τώρα το ερώτημα αν η προφορικότητα συμβάλλει σε μια διαφορετική πρόσληψη της ποίησης. Μπορεί όντως να αλλάξει τον τρόπο που προσλαμβάνει κανείς την ποίηση;

Ελπίζω πως ναι. Δεν είναι εύκολο να συμπεράνω από την έως τώρα πορεία, σε τί βαθμό το [μτλγ] έχει επιτυχώς συμβάλει σε αυτό αλλά σίγουρα ήταν μέσα στους στόχους του.

Είστε πάντα ακριβής και συγκεκριμένος στον τρόπο που οργανώνετε τις εκδηλώσεις, ξεκινώντας από το ύφος και το περιεχόμενο του ηλεκτρονικού μηνύματος που στέλνετε και φθάνοντας στον αυστηρό χρόνο που προσδιορίζετε. Προϋποτίθεται, λοιπόν, προετοιμασία και πειθαρχία. Όλα αυτά είναι, ωστόσο, πράγματα λιγάκι αδιανόητα για μεγάλο μέρος των ποιητών και ποιητριών. Για να πάρει κανείς μέρος στο [μτλγ] πρέπει να αποδεχτεί αυτό το πλαίσιο;

Η πείρα μου, και από άλλους χώρους, υποδεικνύει ότι για να είναι κάτι απολαυστικό για όσους το παρακολουθούν, απαιτείται προσεκτικός και έγκαιρος σχεδιασμός, και οπωσδήποτε «σχεδιασμός ροής» όποτε συνυπάρχουν πολλές φωνές. Συνεπώς, μιας και ένας γνώμονας του σχεδιασμού τού [μτλγ] είναι και η απεύθυνση σε ένα ευρύ κοινό, το όποιο «πλαίσιο», αυτήν αποσκοπεί να διασφαλίσει. Εντύπωσή μου είναι ότι οι ποιητές και οι ποιήτριες που συμμετέχουν, το υιοθετούν με χαρά και το υπηρετούν δημιουργικά. Όσες δε, μικρές ούτως ει άλλως, «εκτροπές» ανακύπτουν, κάνουν πιο ενδιαφέρον το ζήτημα.

Τον σχεδιασμό του [μτλγ], τον κάνετε εντελώς μόνος;

Ναι, αλλά τόσο η προϋπόθεση πραγμάτωσης τού [μτλγ] όσο και το τελικό αποτέλεσμα, εξαρτώνται από την σημαντική εργασία που καταβάλλεται από πολλούς. Για τα «ντουέτα», π.χ., μπορεί εγώ να υπενθυμίζω ένα ρεπερτόριο πιθανών τρόπων, δραστηριοτήτων, εναλλαγής∙ κατόπιν, όμως, το κάθε ζευγάρι αποφασίζει μόνο του, χωρίς καμία δική μου παρέμβαση, καθώς σκοπός είναι να προκύψουν δύο ποιητικές αυτοπροσωπογραφίες. Στις παρουσιάσεις παλαιών ποιητών, στα αφιερώματα, ο σχεδιασμός είναι κατ’ ανάγκην πιο «κεντρικός».

Τί προβλέπεται για φέτος;

Θα φιλοξενηθούμε και πάλι στην Ελληνοαμερικάνικη Ένωση, μια ημέρα κάθε μήνα, και θα πραγματοποιηθούν συνολικά έξι εκδηλώσεις, από τον Νοέμβριο ως τον Απρίλιο. Φέτος, θα ξεκινήσουμε, όπως και το Νοέμβριο του 2013, με μιαν εκδήλωση «με ανοιχτό μικρόφωνο», στις 20 Νοεμβρίου, όπου θα μπορούν να απαγγείλουν αδημοσίευτα ποιήματά τους για ένα τρίλεπτο όποιοι και όποιες θέλουν, έχοντας καταγράψει εκ των προτέρων –επιτόπου και μισή ώρα πριν από την έναρξη της εκδήλωσης– το όνομά τους. Η εκδήλωση «ανοιχτού μικροφώνου» θα συνοδεύεται από απαγγελία επίσης αδημοσίευτων ποιημάτων δυο ποιητριών που έχουν προσκληθεί επί τούτου: της Άννας Γρίβα και της Παυλίνας Μάρβιν. Η δεύτερη εκδήλωση, στις 13 Δεκεμβρίου, θα είναι αφιερωμένη σε μια σημαντική παλαιότερη ποιήτρια, τη Ζωή Καρέλλη. Ποιήματά της θα παρουσιαστούν και θα σχολιαστούν από σύγχρονους ποιητές. Τον Ιανουάριο, θα είναι μαζί μας ο μεταφραστής ιταλικής ποίησης, ποιητής Νίκος Αλιφέρης. Η φετινή συνάντηση μεταξύ δύο ποιητριών θα γίνει τον Φεβρουάριο, μεταξύ της Λένιας Ζαφειροπούλου και της Φοίβης Γιαννίση. Η εκδήλωση του Μαρτίου, θα είναι και πάλι ένα αφιέρωμα σε αμερικανό ποιητή: μικρή ένδειξη ευχαριστιών για την εξαιρετική συνεργασία μας με την Ελληνοαμερικάνικη Ένωση. Φέτος, θα παρουσιαστούν νέες μεταφράσεις, όπως πάντα από σύγχρονους ποιητές-μεταφραστές, σύντομων ποιημάτων του Έζρα Πάουντ, από τα Προσωπεία (Personae) – που έχουν μεν μεταφραστεί στα ελληνικά, αλλά εδώ και κάποιες δεκαετίες. Η δε τελευταία εκδήλωση, τον Απρίλιο, θα είναι αφιερωμένη στον Κάλβο, κατά τον τρόπο των προηγούμενων, για τη Ντίκινσον (2015) και τον Εγγονόπουλο (2017), σημερινές ποιήτριες και ποιητές θα διαβάσουν ποιήματά τους γραμμένα επί τούτου, ως «απόκριση» στο έργο του.

Συχνά αυτές οι εκδηλώσεις οδηγούν και σε δημοσίευση;

Ναι, τα μεταφραστικά αφιερώματα του Μαρτίου σε Αμερικανούς ποιητές, με τα συνοδευτικά τους κείμενα, δημοσιεύονται στο περιοδικό «The Books' Journal» τον επόμενο Μάρτιο – μέχρι σήμερα: Ντίκινσον, Γ.Κ. Γουίλλιαμς, Ελίζαμπεθ Μπίσοπ, Ρόμπερτ Ντάνκαν∙ και έπεται η Μαριάνν Μουρ. Ομοίως και τα ποιήματα που γράφονται «σε απόκριση» προς το έργο κάποιου ποιητή, που επίσης δημοσιεύονται μετά από έναν περίπου χρόνο, στο ίδιο περιοδικό.

Πιστεύετε ότι η οικονομική κρίση παίζει κάποιο ρόλο στο ότι γίνονται σήμερα περισσότερες απαγγελίες;

Ή αυτό είναι μια εξέλιξη που είχε εκ των δρομολογηθεί ήδη πριν το ξέσπασμά της; Εικάζω βασίμως -με επηρεάζει και το γεγονός ότι η πρώτη εκδήλωση του [μτλγ] τον Δεκέμβριο του 2011 είχε ως θέμα «Ένα ποίημα που με στηρίζει»- ότι οι συγκεντρώσεις ανθρώπων με στόχο να απολαύσουν ένα έργο τέχνης, όπως είναι τα ποιήματα, μέσα σε ένα κλίμα προσήλωσης και θέρμης, που προκύπτει από την τέχνη, δεν αποκλείεται να έχει ανακύψει και μέσω της επαναξιολόγησης των αναγκών που επέφερε η κρίση.

νοέ. 2017 _ ο νικόλας ζώης στα "νέα" για το 'μτλγ'

https://www.tanea.gr/2017/11/16/lifearts/to-kalo-poiima-se-kathilwnei-gia-na-se-anapterwsei/

ΤΑ ΝΕΑ, 16 Νοεμβρίου 2017

«Το καλό ποίημα σε καθηλώνει για να σε αναπτερώσει»

Νικόλας Ζώης

Ολα ξεκίνησαν τον κρύο χειμώνα του 2011, όταν κάπου εκεί στα στενά της Βικτώριας, σε έναν πολυχώρο με το εξερευνητικό όνομα «Παραπέρα», εννιά ποιητές και ποιήτριες στάθηκαν ενώπιον ενός πρόθυμου κοινού, για να διαβάσουν κάτι που από τον τίτλο κιόλας της εκδήλωσης, φαινόταν αν όχι εμπιστευτικό, πάντως, πολύτιμο: «Ενα ποίημα που με στηρίζει». Η συνέχεια, ίσως γιατί εκείνη η στήριξη αποδείχθηκε απαραίτητη σε περισσότερους, δεν άργησε να έρθει: στους μήνες που ακολούθησαν ακόμα περισσότεροι ποιητές, διαφόρων ειδών και γενεών, συναντήθηκαν για να αναγνώσουν ποιήματα δικά τους ή άλλων, ελληνικά μα και ξένα, διαβασμένα πότε στο πρωτότυπο και πότε σε μετάφραση, αλλά πάντως αδιαμεσολάβητα από αναλύσεις και σκηνοθεσίες. Τιμητικά αφιερώματα στην Εμιλι Ντίκινσον, τον Καβάφη, τον Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, τον Τάκη Παπατσώνη ή την Ελένη Βακαλό, δεν έλειψαν - ομοίως και μια μεταστέγαση στην Ελληνοαμερικανική Ενωση. Ο τίτλος των μηνιαίων πια αναγνώσεων ήταν ήδη το αισιόδοξο «Με τα λόγια (γίνεται)» - εν συντομία, «μτλγ». Κι όπως εξηγεί ο επιμελητής τους, ο ποιητής και μεταφραστής Παναγιώτης Ιωαννίδης, γεννήθηκαν «επειδή έμοιαζε να λείπουν οι ευκαιρίες να ακούμε τα ποιήματα από τη φωνή αυτών που τα γράφουν ή τα μεταφράζουν, χωρίς φιλολογικό σχολιασμό, "θεατρικές" απαγγελίες ή "μουσικά χαλιά"».

Εξι χρόνια μετά, η έβδομη περίοδος του «μτλγ» ξεκινά στις 20 Νοεμβρίου, με μια εκδήλωση τύπου «open mic» - ελληνιστί, «ανοιχτού μικροφώνου»: οι ποιήτριες Αννα Γρίβα και Παβλίνα Μάρβιν θα απαγγείλουν στο Θέατρο της Ελληνοαμερικάνικης Ενωσης αδημοσίευτα ποιήματά τους, αφού προηγουμένως κάνει κάτι αντίστοιχο καθένας από τους δώδεκα πρώτους που, μισή ώρα πριν από την έναρξη της εκδήλωσης, θα έχει καταγράψει το όνομά του στη σχετική λίστα δήλωσης συμμετοχής.

Γιατί όμως τέτοια «δημοσιότητα»; Η ανάγνωση της ποίησης δεν είναι κυρίως ατομικό σπορ; «Αν θυμηθούμε ότι η ποίηση κατάγεται από το τραγούδι», απαντά ο Ιωαννίδης, «και σκεφτούμε ότι η σύγχρονη επιστήμη πιστεύει πως το τραγούδι προηγήθηκε της ομιλίας, τότε δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε περισσότερο γιατί το μοιρασμένο άκουσμα ενός ποιήματος μπορεί να έχει δύναμη πολλαπλάσια - ή, πάντως, πολύ διαφορετική - από την κατά μόνας σιωπηρή ανάγνωση. Επίσης, όπως είναι άλλο πράγμα η συναυλία, κι άλλο η ακρόαση ενός δίσκου, το να βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο τη στιγμή που ένα σώμα παράγει τη φωνή που λέει το ποίημα, είναι μια ολική αίσθηση: δηλαδή και σωματική, όχι μόνο διανοητική ή ψυχική».

Η δεύτερη εκδήλωση, στις 13 Δεκεμβρίου, είναι αφιερωμένη στην ποιήτρια Ζωή Καρέλλη. Πρόκειται για την αδελφή του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, αν και η συγγένειά της με τον πεζογράφο δεν είναι ο μοναδικός λόγος που ο Ιωαννίδης βρίσκει ταιριαστό για την περίπτωσή της το επίθετο «υποφωτισμένη». Για εκείνον, το έργο της Καρέλλη έχει επισκιαστεί, πρωτίστως γιατί είναι γυναίκα. Με την τρέχουσα εξαίρεση της Κικής Δημουλά, λέει, οι καλές ελληνίδες ποιήτριες - κι ας έχουν γράψει τα πιο ενδιαφέροντα ποιήματα από το 1970 ώς το 1990, κι ας έχει προηγηθεί η Ελένη Βακαλό - έχουν παραμεληθεί σε σχέση με τους άντρες. Ισως επίσης φταίει η επιπόλαιη κατηγοριοποίηση της Καρέλλη ως κυρίως «θρησκευόμενης» ποιήτριας ή ως ποιήτριας σχεδόν «του ενός έργου», και πιο συγκεκριμένα του ποιήματος «Η Ανθρωπος». «Κι έτσι», καταλήγει ο Ιωαννίδης, «έμειναν στην αφάνεια και ο ευρύς, υπαρξιακός λυρισμός της, και η σπάνια μουσική στοχαστικότητά της, και ο διάλογός της με τη λογοτεχνική πρωτοπορία της εποχής της».

Κατά τα άλλα, τον Ιανουάριο, στις αναγνώσεις του «μτλγ» θα δώσει το «παρών» ο μεταφραστής ιταλικής ποίησης και ποιητής κι ο ίδιος Νίκος Αλιφέρης, ενώ έναν μήνα αργότερα θα πραγματοποιηθεί η «συνάντηση μεταξύ δύο ποιητριών», εν προκειμένω της Λένιας Ζαφειροπούλου και της Φοίβης Γιαννίση. Τον Μάρτιο, το καθιερωμένο αφιέρωμα σε αμερικανό ποιητή θα καταπιαστεί με τον Εζρα Πάουντ υπό το πρίσμα νέων μεταφράσεών του, ενώ η κατακλείδα θα περιλαμβάνει έναν φόρο τιμής στον Ανδρέα Κάλβο, από ποιητές και ποιήτριες, που θα διαβάσουν «αποκρίσεις» στο έργο του. Η επιλογή Πάουντ και Κάλβου δεν είναι φυσικά τυχαία: «Ο Πάουντ μάς διδάσκει πολλά πράγματα, που ακόμη και όσοι δηλώνουν πως τον εκτιμούν, ξεχνούν: την πρώτιστη αξία της μουσικότητας στην ποίηση· μαζί με τον στοχασμό που δεν διστάζει να συνδυασθεί με το παίγνιο· και μαζί με τον γόνιμο διάλογο με άλλες γλώσσες, εποχές, και πολιτισμούς» λέει ο Ιωαννίδης.

Η ενασχόληση με τον Κάλβο δεν ακούγεται λιγότερο ενδιαφέρουσα: «Το εγχείρημα μοιάζει παρακινδυνευμένο», συνεχίζει ο ποιητής, «αλλά οι καρποί των δύο πρώτων δοκιμών, με την Ντίκινσον το 2015, τον Εγγονόπουλο το 2017, ενθαρρύνουν και ερεθίζουν. Και οι τρεις ποιητές, πέρα από το άκρως χαρακτηριστικό τους ύφος, συνιστούν τρεις διακριτούς "κόσμους". Η καταβύθιση λοιπόν, στο σύμπαν τους, με σκοπό να αναδυθούν από εκεί νέα ποιήματα, μπορεί να είναι τόσο γόνιμη όσο κάθε απομάκρυνση ενός καλλιτέχνη από το "εγώ" του».

Καλά όλα αυτά, είναι όμως η εποχή μας, όπως συχνά επισημαίνεται, ευνοϊκή για ποιητικές εκδηλώσεις; «"Οι δυσμενείς συνθήκες δεν ευνοούν την ποίηση": να ένα ψεύδος που αναρωτιέμαι τι εξυπηρετεί» αποκρίνεται ο Ιωαννίδης. «Και καλή ποίηση γράφεται σε δύσκολους καιρούς (πότε έγραψε ο Σολωμός ή η Αχμάτοβα;), και η καλή ποίηση μπορεί να βοηθήσει εμάς που τη διαβάζουμε σε κρίσιμες περιόδους της ζωής μας».

Είναι κάτι που ο Ιωαννίδης το βλέπει και στο κοινό του «μτλγ», σε ανθρώπους που, κατά δήλωσή τους, πριν βρεθούν εκεί, ένιωθαν πως «δεν καταλαβαίνουν» ή «δεν αγαπούν» την ποίηση. Για εκείνον είναι απολύτως φυσικό η καλή ποίηση να έχει απήχηση: «Γιατί καλή ποίηση δεν είναι ούτε η λεκτική επιδειξιομανία, ούτε η επιφανειακή ψευδοφιλοσοφία με "ωραίες εκφράσεις", ούτε η "εφηβική" εξομολόγηση με γλυκερές κοινοτοπίες, ούτε η πολιτική συνθηματολογία με συναισθηματική φόρτιση. Το καλό ποίημα, όπως και η καλή ταινία, η καλή φωτογραφία, κ.ο.κ., είναι, απλούστατα, μια δυνατή εμπειρία ζωής: σε καθηλώνει για να σε αναπτερώσει· επιτρέποντάς σου, επιβάλλοντάς σου να ακούσεις και να δεις πράγματα που νόμιζες ότι δεν γνωρίζεις ή ότι δεν υπήρχαν καν».

οκτ. 2017 _ η παυλίνα μάρβιν για το 'μτλγ' στο "ακτ"

"Άνω Κάτω Τελεία", τ. 3, Οκτ. 2017

«Με τα λόγια [γίνεται]» / Μια συνομιλία με τον εμπνευστή του και ποιητή, Παναγιώτη Ιωαννίδη

Παυλίνα Μάρβιν

Δεκ. 2011– Απρ. 2017= 5 ½ χρόνια, 41 εκδηλώσεις, 6 χώροι, 6 δημοσιεύσεις, 1 διαγωνισμός σονέτου, και 1 περίπατος

Toν Δεκέμβριο του 2016 εορτάστηκαν τα πέντε χρόνια από την πρώτη συνάντηση ενός εκ των σημαντικότερων κύκλων μηνιαίων ποιητικών συναντήσεων στην Αθήνα. Πώς εμπνευστήκατε το «με τα λόγια [γίνεται]» («μτλγ»); Παραδειγματιστήκατε από κάπου; Ποια ήταν η αφετηρία του; Πώς θα το περιγράφατε;

Ευχαριστώ για την τόσο επαινετική διατύπωση: εύχομαι να την συμμερίζονται όσες και όσοι παρακολουθούν το «μτλγ» - κι όσοι και όσες επιζητήσουν να το παρακολουθήσουν, αφού διαβάσουν τούτη την συνομιλία μας.

Από πού βαστάει η σκούφια του «μτλγ»;

Πρωτοβρέθηκα σε εκδηλώσεις όπου μόνον οι ίδιοι οι συγγραφείς –είτε πεζογράφοι, είτε ποιήτριες– διαβάζουν από το έργο τους, λέγοντας και λίγα λόγια γι’ αυτό, στην Αγγλία, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Μου φάνηκαν πολύ πιο απολαυστικές κι ενδιαφέρουσες, από το, π.χ., να διαβάζουν ηθοποιοί (σχεδόν πάντα με «θεατρικό» αντί για ποιητικό τρόπο) και να επεξηγούν κριτικοί, συχνά δε και με μουσική υπόκρουση (που ευθέως αντιστρατεύεται τα ποιήματα, αν δεν τα υπονομεύει κιόλας). Μου δημιουργήθηκε, συνεπώς, η πεποίθηση πως οι δημιουργοί των λογοτεχνικών έργων, ακόμα και αν δεν διαβάζουν ιδιαιτέρως «καλά», μπορούν με τη δική τους φωνή, και χάρη σ’ αυτή, να υποστηρίξουν καλύτερα το έργο τους (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων).

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2000, στην Αθήνα, κάτι τέτοιο γινόταν στις ποιητικές συναντήσεις του «Dasein» τις οποίες επιμελούνταν ο Γιώργος Χαντζής. Οι συναντήσεις αυτές (που έληξαν το 2009) είχαν ωστόσο, συνήθως, κι έναν πιο «ειδικό», σχεδόν «εργαστηριακό», χαρακτήρα, μιας και συζητούνταν και ζητήματα ποιητικής. Έτσι, όταν, το 2011, μιλώντας με τον Ηλία Τζάκη, έναν από τους τρεις ιδιοκτήτες του νέου τότε χώρου «Παραπέρα» στην Αχαρνών,

έριξε εκείνος την ιδέα για ποιητικές βραδιές, σκέφτηκα πως θα ήταν ωραίο να ξαναπάρουν τον λόγο οι ίδιες οι ποιήτριες κι οι ποιητές, και να τον απευθύνουν και πάλι σ’ ένα, ει δυνατόν, ευρύτερο κοινό. Η αρχή έγινε, λοιπόν, τον Δεκέμβριο του 2011: όταν η «κρίση» είχε αρχίσει να δείχνει για τα καλά τα δόντια της, με «ποιήματα που με στηρίζουν» που επέλεξαν και διάβασαν εννέα ποιητές και ποιήτριες. Μα ο ωραίος χώρος τού «Παραπέρα» έκλεισε, κι έτσι, το α’ εξάμηνο του 2012, μας φιλοξένησε ευγενώς το τότε «Κέντρο Λόγου και Τέχνης 104» των Εκδόσεων Καστανιώτη. Όταν έκλεισε κι αυτό, ξεκίνησε η συνεργασία μας με την Ελληνοαμερικανική Ένωση. Οι τακτικές αυτές συναντήσεις έχουν, μέχρι στιγμής, συμπληρωθεί με δύο στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων, έναν περίπατο στα σημεία παλιών λογοτεχνικών καφενείων της Αθήνας μετά από πρόσκληση της Ομάδας «Άστυ», μια εκδήλωση για την ελληνική ποίηση της δεκαετίας του 1980 στην «Τεχνόπολη» μετά από πρόσκληση των επιμελητών της έκθεσης «GR80s», κι ένα «γαλλο-ελληνικό διήμερο» ποίησης στο «Λεξικοπωλείο».

Γενικά, δύο είναι οι κύριοι τύποι εκδηλώσεων του «μτλγ»: αφενός, η διπλή «ποιητική αυτοπροσωπογραφία» ενός ζεύγους ποιητών και ποιητριών, συχνά διαφορετικής γενιάς· αφετέρου, η παρουσίαση ξένης ποίησης στο πρωτότυπο και σε καλές μεταφράσεις, που συνήθως είναι νέες «παραγγελίες». Μας ενδιαφέρει, επιπλέον, η αναδίφηση του έργου παλαιότερων ποιητριών και ποιητών, π.χ. με ειδικά αφιερώματα (στον Παπατσώνη και την Βακαλό) που σκοπεύουν στην 44 αναψηλάφηση του πα-ραδεδεγμένου ελληνικού «κανόνα»· αλλά και η απόπειρα ποιητικού διαλόγου μαζί τους, π.χ. με τη συγγραφή, πάλι επί τούτου, και την ανάγνωση ποιημάτων σε απόκριση προς το έργο της Ντίκινσον ή του Εγγονόπουλου.

Με ποια κριτήρια σχεδιάζετε τις εκδηλώσεις; Παρατηρούμε πως ο τρόπος διεξαγωγής αρκετών εξ αυτών είναι ιδιαίτερος, π.χ. με πρωτότυπες ποιητικές συνθέσεις σε πρώτη εμφάνιση, και με πραγματικό διάλογο ανάμεσα στους συμμετέχοντες. Ποιο είναι το μυστικό της προετοιμασίας που εξασφαλίζει, τόσα χρόνια, από πενήντα μέχρι και διακόσια άτομα στο κοινό κάθε εκδήλωσης, την στιγμή που πολλοί μεμψιμοιρούν για το περιορισμένο ακροατήριο της ποίησης;

Πρώτο και κύριο κριτήριο –και μέλημα– είναι τα καλά ποιήματα – και οι καλές μεταφράσεις, δηλαδή οι πιστές μεταφράσεις που ωστόσο λειτουργούν ως ποιήματα και στην γλώσσα μας (και όχι απλώς ως βοηθητικά υπομνήματα). Δεύτερο, η προβολή φωνών που ίσως δεν έχουν ακουστεί όσο, κατά την γνώμη μου, θα τους άξιζε – ή που θα μας ωφελούσε να επανεπισκεφθούμε, ενίοτε και με μια πιο «λοξή» ματιά: π.χ. η εκδήλωση για το έργο του Καβάφη, εκτός του «κανόνα» των 154 «Αναγνωρισμένων» ποιημάτων του. Τρίτον, για τις νέες μεταφράσεις και τα νέα ποιήματα, προσκαλούνται νεότεροι και πιο έμπειροι, μα άξιοι και σοβαροί καλλιτέχνες, που αποτελούν μια διαρκώς εμπλουτιζόμενη ομάδα. Προσπαθώ, από μεριάς μου, να διευκολύνω όσο μπορώ το έργο τους, με τον έγκαιρο προγραμματισμό, και μια μέριμνα συντονισμού που εκτείνεται από το ‘προξενιό’ ανάμεσα στα ποιητικά ζεύγη και τις σαφείς προτροπές (ή και «οδηγίες»!) για κάθε εκδήλωση, μέχρι την εξασφάλιση των όσο γίνεται καλύτερων συνθηκών, με την πολύτιμη

υποστήριξη, πάντοτε, του εκάστοτε χώρου που μας φιλοξενεί.

Όπως ήδη ελέχθη, το «μτλγ» βρίσκεται μακριά από το πνεύμα των συνήθων «βιβλιοπαρουσιάσεων» – όχι για κανέναν άλλον λόγο, παρά μόνον επειδή πιστεύουμε πως υπάρχουν καλύτεροι τρόποι να έρθει σε ακροαματική επαφή ένα κοινό με την ποίηση, ακόμα και αν αυτό το κοινό είναι (ή μοιάζει, ή θα έσπευδε, εσφαλμένα ίσως, να αυτοπροσδιοριστεί ως) «απροετοίμαστο», «μη ειδικό», ή μη εξοικειωμένο. Συνεπώς, κάθε εκδήλωση του «μτλγ» ζητά –έχει ανάγκη από– τον αρμόζοντα ειδικά σε αυτήν τρόπο πραγμάτωσής της. Π.χ., η πρώτη εκδήλωση για την Ντίκινσον είχε μια κατανυκτικότητα την οποία υπαγόρευαν τα ίδια τα ποιήματα· ενώ το αντίστοιχο αφιέρωμα στην Μαριάνν Μουρ υιοθέτησε ένα πιο παιγνιώδες ύφος, πιο ταιριαστό στο δικό της έρ γο. Αλλά ακόμη και μεταξύ των εκδηλώσεων με ζεύγη ποιητριών και ποιητών, ανακύπτουν διαφορετικοί χαρακτήρες: π ε ρισσότερος ή λιγότερος διάλογος, περισσότερη ή λιγότερη εναλλαγή των δυο φωνών, κ.ο.κ. – όπως το επιθυμεί και το συναποφασίζει το κάθε ζεύγος. Ίσως αυτή ακριβώς η ποικιλία, μαζί ασφαλώς με την εμπιστοσύνη στην φωνή των ίδιων των ποιητών και των μεταφραστριών, και την αδιαμεσολάβητη ακρόαση των ίδιων των ποιημάτων, να είναι που προσελκύουν κι ένα κοινό πέρα απ’ αυτό που διαβάζει συστηματικά ποίηση ή αρέσκεται σε λογοτεχνικές εκδηλώσεις 45 εν γένει.Είστε εργαζόμενος, αλλά και ποιητής ο ίδιος.

Πώς τα καταφέρνετε με τον χρόνο, δουλεύοντας πάνω στα κείμενά σας, διαβάζοντας, και οργανώνοντας παράλληλα τις συναντήσεις του «με τα λόγια [γίνεται]»; Θα μπορούσατε να πείτε αν το τελευταίο ζημιώνει ή ωφελεί την προσωπική σας ποιητική εργασία;

«Δεν υπάρχει ποτέ καθόλου χρόνος· τον χρόνο τον φτιάχνεις», κατά το αγγλικό ρητό. (Αλλά όσον και να καταφέρεις να φτιάξεις, λίγος θα ’ναι – συμπληρώνω εγώ.) Ομολογουμένως, η κατάστρωση του ετήσιου προγράμματος και η πραγματοποίησή του απαι τούν χρόνο: καλώς ξοδεμένο, όμως, όταν έχει κανείς την χαρά να ακούει καλά ποιήματα –μια χαρά αληθινά πολύ ιδιαίτερη–, και να νιώθει ότι την ίδια χαρά, την μοιράζονται κι άλλοι άνθρωποι, μέλη ενός ποικίλου, ετερόκλητου κοινού. Όσον αφορά, τώρα, τα αφιερώματα σε Έλληνες ή ξένους, η εν τω βάθει (επανα)μελέτη ενός σημαντικού ποιητικού έργου, κι ακόμα περισσότερο η μετάφραση μέρους του, αποτελούν βασική άσκηση, απαραίτητη και άκρως πολύτιμη για κάθε ποιητή· άρα είναι κό πος ευπρόσδεκτος, και από εμένα, και από όλες τις συμμετέχουσες και τους συμμετέχοντες – κόπος που εκβάλλει στην απόλαυση. Τέλος, η επαφή κι η επικοινωνία με άξιους κι άξιες ομοτέχνους που εκτιμώ και θαυμάζω, είναι ζωογονητική κι ενθαρρυντική, και δημιουργεί ή εντείνει δεσμούς υψηλής αξίας.

Μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας κάποιες καλές και κακές στιγμές που σας εντυπώθηκαν από τα πέντε αυτά χρόνια ποιητικών συναντήσεων; Θυμάστε μήπως κάποια αξιοσημείωτα σχόλια ανθρώπων που τις παρακολούθησαν;

Ειλικρινώς, ευτυχώς, πραγματικά δεν εξαντλούν τα δάχτυλα του ενός χεριού οι φορές που ένιωσα ότι κάποια ή κάποιος που συμμετείχε σε μιαν εκδήλωση δεν έδωσε ίσως το μέγιστον που δικαιούμασταν να αναμένουμε, ως κοινό. Αυτά, φυσικά, συμβαίνουν στην ζωή – και δεν συνιστούν κατ’ ανάγκην ψόγο. Αντιθέτως, οι «καλές στιγμές» αφθονούν – παρότι, προφανώς, δεν είμαι εγώ ο πιο αμερόληπτος κριτής! Ωστόσο, πέρα από όσα ήδη ανέφερα, ας προσθέσω μερικά ακόμη στιγμιότυπα, όπως μου έρχονται στο μυαλό: το πώς είχαμε την ψευδαίσθηση ότι καταλαβαίνουμε τα σουηδικά ποιήματα στο πρωτότυπο, έτσι όπως τα διάβαζε η Εύα Στυλάντερ πριν ακολουθήσουν οι έξοχες μεταφράσεις της Μαργαρίτας Μέλμπεργκ· τη μεγάλη συγκίνηση της παρουσίας, της ανάγνωσης στα ρωσικά, και των εξιστορήσεων της Σόνιας Ιλίνσκαγια σχετικά με τον τρόπο εργασίας του άντρα της, Μήτσου Αλεξανδρόπουλου, όταν μετέφραζε Πούσκιν, Μαγιακόφσκι ή Μαντελστάμ· τα εμπνευσμένα, σχεδόν μπριόζικα, θα έλεγα, «ντουέτα» της Μαρίας Τοπάλη και του Ορφέα Απέργη, ή της Γιάννας Μπούκοβα και της Όλγας Παπακώστα· το φως που έριχναν στην αρχαιοελληνική ποίηση, ξαναγεννώντας την μπροστά στα μάτια μας, οι μεταφραστές της Γιάννης Δάλλας, Παντελής Μπουκάλας, και Μαίρη Γιόση· το δέος για μια σύντομη, ευτυχώς, εποχή –την γερμανική κατοχή– που γέννησε ωστόσο τέσσερα πολύ διαφορετικά αριστουργήματα: την Αμοργό του Γκάτσου, τον Μπολιβάρ του Εγγονόπουλου, την UrsaMinor του Παπατσώνη, τα Ακριτικά του Σικελιανού∙ και θα μπορούσα να συνεχίσω για κάμποσο ακόμη!...

Τώρα, όσον αφορά την ανταπόκριση όσων παρακολουθούν το «μτλγ», είναι συχνά πολύ εγκαρδιωτική έως και συγκινητική. Δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε από κάποιους ότι (νόμιζαν πως) «δεν καταλαβαίνουν την ποίηση», ή ότι δεν την παρακολουθούν – και ωστόσο τώρα «την κατάλαβαν», ή την ένιωσαν. Και θέλγονται απ’ αυτήν τόσο ώστε να επιστρέφουν, ανεξαρτήτως του περιεχομένου των επόμενων εκδηλώσεων. Μια κυρία κάποτε διερωτήθηκε πώς θα γινόταν και τα εγγόνια της να άκουγαν ποίηση κατ’ αυτόν τον τρόπο. Μια πιθανή απάντηση σε αυτό είναι πολύ απλή: προφανώς, οι εκδηλώσεις του «μτλγ» είναι ανοικτές και σε μαθήτριες και μαθητές! Με την ευκαιρία, ας σημειώσουμε ότι, ούτως ή άλλως, στο κοινό του «μτλγ» συναντούμε όλες τις ηλικίες.

Πώς ατενίζει το «με τα λόγια [γίνεται]» το μέλλον; Υπάρχουν σχέδια για την περίοδο 2017-2018;

Φυσικά! Το πρόγραμμα κάθε νέας περιόδου αρχίζει να ετοιμάζεται με το που τελειώνει η προηγούμενη – αν και συχνά κυοφορείται από πολύ πριν. Έτσι –καλά να είμαστε!– η επόμενη –η έβδομη στη σειρά– περίοδος θα ξεκινήσει τον Νοέμβριο μ’ ένα «openmic» (που έχει να συμβεί από την περίοδο 2013-14)· θα επανεπισκεφθούμε μιαν Ελληνίδα ποιήτρια τον Δεκέμβριο∙ τον Μάρτιο θα έχουμε το καθιερωμένο μας αφιέρωμα σε έναν μείζονα Αμερικανό ποιητή, κ.ά.. Λεπτομέρειες ανακοινώνονται τρεις εβδομάδες πριν από κάθε εκδήλωση, στο facebook (στην σελίδα https://www.facebook.com/me.ta.logia.ginetai/ και στην ομάδα https://www.facebook.com/groups/346327462065881/), και στα διάφορα ηλεκτρονικά και έντυπα μέσα ενημέρωσης. Ένα συνοπτικό αρχείο όλων των εκδηλώσεων βρίσκεται στην σελίδα http://metalogiaginetai.blogspot.gr/.